Een Postmuseum in Canada

In september 2010 bezocht ik goede vrienden in Canada. We reisden  o.a. naar Ottawa, de hoofdstad van het land. Natuurlijk zagen we de imposante Houses of Parliament, maar gegeven mijn achtergrond was een bezoek aan het Canadese Postmuseum  een vanzelfsprekend onderdeel van het programma. Ik vond het boeiend, veelzijdig en imposant. Het museum was destijds gehuisvest in het Canadian Museum of Civilization in Gatineau, een voorstad van Ottawa gelegen in Québec. Helaas is het nu gesloten.

De entree van het toenmalige Museum of Civilization in Gatineau

Het museum

Het Canadian Postal Museum  werd ooit door het Smithsonian Museum beschreven als een van de vijf grootste postmusea ter wereld, met de op één na hoogste jaarlijkse bezoekersaantallen.  Natuurlijk had het museum ook een meer dan complete verzameling van Canadese postzegels. Niet alleen van het huidige Canada, maar ook van de voormalige koloniën van Groot-Brittannië die eigen postzegels uitgaven voor ze fuseerden tot Canada.  1)

Uitgebreid werd aan de hand van duizenden objecten, foto’s en verhalen de geschiedenis van Post in Canada verteld. Het brede verhaal, inclusief het sociale en economische belang van postcommunicatie door de geschiedenis van het land heen.

De klok met de leeuwen die ooit boven de deuren van de liften hing in de hal van het postkantoor in deRue Besserer in Ottawa.

Tijdlijn

Het Canadian Postal Museum heeft geen lange geschiedenis, zoals het museum in Washington en de musea in verscheidene Europese hoofdsteden. In Wikipedia lezen de dat het werd opgericht in 1971 en in 1974 zijn deuren opende als het National Postal Museum . “Het werd in 1988 onderdeel van het Canadian Museum of Civilization , kreeg in 1996 zijn huidige naam en verhuisde in 1997 naar een permanente locatie binnen het Museum of Civilization.

Het museum werd in 2012 gesloten toen het Canadian Museum of Civilization zich voorbereidde op de overgang naar het Canadian History Museum. De collecties van het Postal Museum, die nu in opslag liggen, werden beheerd door de Canadian Museum of Civilization Corporation, een federale overheidsinstantie die ook verantwoordelijk is voor het Canadian Museum of Civilization, het Canadian War Museum , het Canadian Children's Museum en het Virtual Museum of New France.”

Zo bezien was het uniek dat ik dit museum in 2010 nog kon bezoeken. In mijn herinnering kon het niet klagen over een gebrek aan bezoekers. Het was er behoorlijk druk.

Het plan was de collectie op te splitsen. De postzegelcollectie (National Stamp Collection) kreeg een plek in het Canadian Museum of History.2)

De herontwikkeling van het Canadian Museum of Civilization, aangekondigd op 16 oktober 2012 door de minister van Canadees Erfgoed James Moore betekende het einde van het Canadian Postal Museum in zijn oude vorm. In 2017, het jaar waarin Canada zijn 150-jarig bestaan ​​als Confederatie viert, zou de verandering afgerond zijn. Maar wat ging er met de rest van de collectie gebeuren? De belofte was dat veel artefacten zouden worden opgenomen in een nieuwe galerij over de Canadese geschiedenis. Er zouden ook twee reizende tentoonstellingen ontwikkeld worden die in musea in het hele land zullen worden getoond. Het Canadian Museum of History zou ook een virtueel museum krijgen, maar als we nu de bovenstaande website aanklikken zien we “temporarely removed”.

LInksboven: Model van een vierwielige gemotoriseerde fiets waarmee in Toronto tussen 1900 en 1902 post werd besteld. De proef werd geen succes.

Links: een klein deel van de enorme postzegelcollectie.

Collecties

De auteur Matthew Farfan3) beschreef de collectie als volgt:

“De artefacten zijn namelijk onderverdeeld in verschillende brede categorieën: objecten die verband houden met het maken van een bericht (zoals een draagbaar schrijfbureau en schrijfgerei van Sir Sandford Fleming, de ontwerper van de eerste Canadese postzegel); objecten die verband houden met het versturen van berichten (zoals brievenbussen, postzegels, postpoorten, enzovoort); objecten die verband houden met het sorteren van berichten (zoals stempels); objecten die verband houden met de bezorging van berichten (zoals uniformen van postbodes, een postjeep, enzovoort); en objecten die verband houden met de ontvangst van berichten (zoals elementen van postkantoorarchitectuur, brievenbussen, postkantoorborden, enzovoort).”

We zagen in het museum ook een controlroom van waaruit “verkeersleiders” treinen en andere vervoermiddelen voor post konden volgen. Ik herinner me dat ooit een delegatie van de Nederlandse Post terugkwam van een werkbezoek aan Canada met het gevoel: zoiets moeten wij ook hebben! Ook vonden we de collectie brievenbussen zeer gevarieerd.

Linksboven: een jeep in de huisstijl van Canada Post

Links: Een controlroom met grote schermen

"Livraison Speciale" heet in het Engels "Special Delivery"

Kunstwerk gemaakt van honderden postzegels

Livraison Speciale

Een volwassen museum heeft natuurlijk een souvenirshop. Zo ook het toenmalige Museum of Civilization. Lang bleef ik dralen bij een prachtig boek over de Canadese postgeschiedenis. Maar niet gekocht, te duur en te veel gewicht om mee te sjouwen naar Nederland. Maar ik kreeg toch een beetje spijt. Enige tijd later keek ik in hun webshop: het lag in de uitverkoop voor 9 dollar – zonder verzendkosten. Doen! Wel de Franstalige versie – niet mijn sterkte taal.4)

Wat leren we hier uit?

-We wisten al dat Canada een enorm groot en soms zeer ontoegankelijk land was. De postale ontsluiting ging gelijk op met de aanleg van de spoorwegen. Wilde een gemeente een eigen postkantoor, dan moest de gemeente aan het spoor liggen. Het postkantoor moest ook in de nabijheid van het station gebouwd worden.

-Post en spoor hebben een enorme bijdrage geleverd aan de eenwording van het gigantische land. Communicatie met de hoofdsteden werd mogelijk, uitwisseling van mensen, ideeën en goederen. Dit gebeurde vooral in de tweede helft van de 19e eeuw. Ter illustratie: Tussen 1871 en 1891 verdubbelde het aantal postkantoren van 3943 naar 8041. In 1911 waren het er al 13.324.

-De postdirecteur was in de kleinere gemeentes een centrale figuur. Bij het postkantoor troffen mensen elkaar, zeker op de momenten dat de Post aankwam.

-Hoewel de gemeentes dikwijls zelf verantwoordelijk waren voor de bouw van een postkantoor, was er toch één architect die wel heel veel postkantoren heeft ontworpen: Thomas Fuller. Hij was tussen 1881 en 1896 “chef des Travaux Publics”. Hij was verantwoordelijk voor het ontwerp van 74 kantoren, waarvan 69 in plaatsen met minder dan 10.000 inwoners. Hij droeg bij een het beleid om in het gehele land de federale aanwezigheid zichtbaar te maken. Zijn gebouwen waren vaak rechthoekig en waren twee etages hoog. Natuurlijk werd het rijkswapen en de vlag prominent getoond. Fuller ontwierp ook de parlementsgebouwen in Ottawa.

-Een enorme drijfveer tot groei van de postale voorzieningen was de opkomst van het postorderen aan het einde van de 19e eeuw. Miljoenen catalogi werden over het hele land bezorgd, vele miljoen pakketten werden afgeleverd.

Brievenbus uit de eerste helft van de 20e eeuw

De Threepenny Beaver uit 1851, ontworpen door Sir Sandford Fleming, toonde een bever in een ovale lijst en wordt beschouwd als de eerste Canadese postzegel.

Canada gaf een interessante postzegel uit met een wereldkaart, waarop de Britse bezittingen in rood waren gemarkeerd. De postzegel droeg het opschrift "XMAS 1898" 

Een vrolijke Canadese brievenbus

Flitsen uit de postale geschiedenis van Canada

Voor de liefhebber nog enige feitjes over de Canadese postgeschiedenis5):

  • De post- en filatelistische geschiedenis van Canada betreft de postverzending van de gebieden die Canada hebben gevormd. Vóór de Canadese Confederatie gaven de koloniën Brits-Columbia en Vancouver Island, Prince Edward Island, Nova Scotia, New Brunswick en Newfoundland postzegels uit onder hun eigen naam.
  • In St. John's , Newfoundland, werd op 3 augustus 1527 de eerste bekende brief vanuit Noord-Amerika verzonden. Terwijl hij in St. John's was, had John Rut een brief geschreven aan koning Hendrik VIII over zijn bevindingen en zijn geplande reis. De brief luidt gedeeltelijk als volgt: "Het doet Uwe Hoogwaardige Genade goed te vernemen dat uw dienaar John Rut en al zijn gezelschap hier in goede gezondheid verkeren, God zij dank."
  • De vroegste vermelding van een postdienst dateert uit 1705 en betreft koeriers, met name de "eerste koerier" Pedro da Silva , die de berichten van de gouverneur per boot vervoerde, samen met (tegen betaling) privébrieven. Een regulier postsysteem werd in 1721 voorgesteld, maar zou destijds te duur zijn geweest en werd pas in 1734 ingevoerd, toen er een weg tussen Montreal en Quebec bestond . Postkantoren werden om de 14 kilometer (negen mijl) gevestigd, samen met veerboten over de rivieren. De tarieven bedroegen tien sols tussen de twee grote steden en vijf sols naar Trois-Rivières in Quebec .
  • De Britten veroverden Montreal in 1760 en richtten kort daarna een militair postsysteem op dat brieven verstuurde tussen Quebec en Montreal, en van Montreal naar Albany, New York .
  • Een eerste Postmaster, Finlay,werd in 1800 opgevolgd door George Heriot , en in 1816 nam Daniel Sutherland het over als Postmaster General. Tegen die tijd werden er tientallen postkantoren geopend. In 1816 werden ook de postdiensten van Prince Edward Island en Nova Scotia gescheiden, om pas in 1868 weer samengevoegd te worden.
  • Op 25 mei 1849 besloot de Wetgevende Vergadering van Canada om het gebruik van postzegels in de provincie Canada in te voeren . De koloniën werkten samen bij het lokale beheer van het postwezen nadat ze in 1851 het beheer van de postdiensten van het centrale postkantoor in Londen hadden overgenomen, maar elke kolonie gaf tot aan de Confederatie haar eigen postzegels uit . Na de confederatie stopten alle koloniën met het uitgeven van postzegels.
  • De provincie Canada begon op 23 april 1851 met het uitgeven van postzegels. De eerste postzegels hadden de waarden van 3d, 6d en 12d. De Threepenny Beaver, ontworpen door Sir Sandford Fleming, toonde een bever in een ovale lijst en wordt beschouwd als de eerste Canadese postzegel. De 12d-zegel (1 shilling) was een reproductie van een levensgroot schilderij van Koningin Victoria, gemaakt door Alfred Edward Chalon. Alle drie de postzegels werden geproduceerd door de firma Rawdon, Wright, Hatch en Edson uit New York. Er zijn in totaal slechts 1450 exemplaren van de 12 pence-zegel uitgegeven. Exemplaren kunnen tegenwoordig, afhankelijk van hun staat, voor 50.000 dollar of meer worden verkocht.
  • Het Dominion ontstond op 1 juli 1867, samengesteld uit koloniën die elk hun eigen postzegels hadden. De nieuwe regering gaf daarom op 1 april 1868 een nieuwe serie postzegels uit, die alle voorgaande uitgaven verving. Deze postzegels toonden een profiel van Koningin Victoria, gebaseerd op een gravure van Charles Henry Jeens
  • In 1898 werd een eerste stap gezet richting de invoering van de Imperial Penny Postage toen een aantal dominions een uniform tarief van 1 penny (2 cent in Canada) overeenkwamen. Canada gaf een interessante postzegel uit met een wereldkaart, waarop de Britse bezittingen in rood waren gemarkeerd. De postzegel droeg het opschrift "XMAS 1898" (het tarief ging in op eerste kerstdag) en daaronder de tekst "WE HOLD A VASTER EMPIRE THAN HAS BEEN", een regel uit "A Song of Empire", gecomponeerd door Sir Lewis Morris in 1887. De postzegel was opmerkelijk omdat het de eerste meerkleurige postzegel van Canada was, en ook vanwege de enorme variabiliteit in de rode markering, wat leidde tot amusante geografische inconsistenties.

Bronnen:

1. https://en.wikipedia.org/wiki/Canadian_Postal_Museum

2. https://www.historymuseum.ca/exhibitions/the-canadian-stamp-collection

3. https://qahn.org/attraction/canadian-postal-museum-gatineau

4. Chantal Amyont, Bianca Gendreau, John Willis Livraison Speciale L’Héritage Postal Canadien Uitgave Les Editions du Boreal Musée Canadien des Civilisations – Musée Canadien de la Post; 2000

5. https://en.wikipedia.org/wiki/Postage_stamps_and_postal_history_of_Canada

6. https://en.wikipedia.org/wiki/Canada_Post