Post in het Westerkwartier en Het Hoge land  Deel 1

Heel veel verandering zagen we niet tot ver in de 20^e eeuw. Uithuizen en Winsum bleven hoofdpostkantoor, Onderdendam verloor deze status, daarentegen kreeg Zuidhorn wel deze status, maar verloor deze weer voor 1965³⁾. Net als Uithuizen. De hulpkantoren in de regio ressorteerden onder een hoofdkantoor.

Wat we moeten benoemen is dat deel van Nederland dun bevolkt was en in zijn algemeenheid waren de gemeentes niet rijk. Dat verklaart waarschijnlijk dat in deze regio niet, zoals in het oosten van Groningen, reeksen imposante postkantoren verschenen. Wat ook bijzonder is dat in tegenstelling tot in veel andere landsdelen plaatselijke historici in de gemeentes niet zo ver zijn gegaan om de geschiedenissen van de kantoren te boekstaven. Iets wat ons speurwerk lastig maakte.

Bij ons onderzoek maakten we uitgebreid gebruik van de Groninger Archieven, het bestand van postkantoren op de kaart Postkantoren 1990 en voor min of meer actuele beelden van Google Streetview.  Aanvullingen door onze lezers zijn zeer welkom.

Rondgang door Het Hogeland

We bespreken eerst de grotere plaatsen met diverse nog terug te vinden postkantoren.

Winsum

We beginnen in het mooiste dorp van Nederland: Winsum. Winsum is een centrumplaats, anno 2025 ook de plaats waar het gemeentehuis van Het Hogeland is gevestigd. Het eerste echte postkantoor werd geopend aan de Hoofdstraat 22-24 in 1883. De status werd toen veranderd van hulpkantoor naar Postkantoor. Het kende maar liefst 12 hulpkantoren. Dit pand werd in 1915 vervangen door nieuwbouw aan de Stationsweg 2.Een deels gepleisterd pand met omgaand schilddak en met een eenlaags aanbouw. De architect was Henri van der Kooij, een architect die werd ingeschakeld omdat rijksbouwmeester Peters veel te dure ontwerpen liet bouwen. Van zijn standaardontwerp verrezen er 21 in Nederland. Een klassiek Post- en Telegraafgebouw met directeurswoning. Het werd aanbesteed op 11 juni 1913  voor een aanbestedingssom van f 23.235. Na postkantoor (gesloten 1998) werd dit gebouw een ABNAMRO Bank, later was hier een notariskantoor gevestigd.

In 1987 verrees een doelmatig laag gebouw voor sortering en bestelling aan de Lombok 1.

Warffum

In Warffum werd de bouw van een raadhuis (Oosterstraat 12), gecombineerd met de bouw van een postkantoor in 1928. Naar een ontwerp van E. van Linge. Het vertoont invloeden van het Nieuwe Bouwen. Het bestaat uit een aantal in- en uitspringende kubische bouwdelen van twee en drie bouwlagen met een plat dak en enkele overstekende schuine daken. In de voorgevel is het gemeentewapen aangebracht. ⁵⁾  Nu is hier een huisartsengroepspraktijk gevestigd.

Aan de Hoofdstraat 26 vinden we een pand met het opschrift Hulppost Telegraaf en Telefoonkantoor. Dit was tot 1928 het Gemeentehuis. Helaas konden we niet meer informatie over dit pand vinden. Wie meldt zich voor meer informatie?  In latere dagen bouwde PTT Post een functioneel bestelkantoor aan de Oosterstraat 43. Het kreeg verschillende bestemmingen,  kapsalon, Chinees restaurant en woonhuis.

Onderdendam

Onderdendam lag centraal tussen weg- en waterwegen. Misschien dat om die reden hier een voor zo’n klein dorp een gigantisch postkantoor gebouwd werd. Het was van de hand van rijksbouwmeester C.H. Peters. Het stamt uit 1902, maar is helaas afgebroken. Later kwam er een postkantoor(tje) aan de Achterweg 1.

Bedum

Nijver speurwerk in de Groninger Archieven levert op dat we in Bedum maar liefst vier voormalige postkantoren vinden. Het oudste aan de Groote Straat. Kantoorhouder was D. Lanting. De foto is gemaakt tussen 1910 en 1920. Aan het Boterdiep WZ vinden we de opvolger. De naam van de architect is Nap. Na postkantoor werd het een bankgebouw, nu een particuliere woning. Een typisch jaren 50 – 60 gebouw is het pand Schoolstraat 18, we vonden een foto uit 1965. Aan dezelfde staat op nummer 4 vinden we een moderner gebouw. Het laatste “eigen” gebouw van Post in Bedum.

Uithuizen

In Uithuizen besloot de gemeente in 1885 een nieuw postkantoor te bouwen. Het is nog steeds te bewonderen aan de Hoofdstraat 13. Het heeft een “iets risalerend middendeel en afgeknot schilddak. De vensters en de deur zijn voorzien van wenkbrauwen.” ⁵⁾ Toen dit niet meer voldeed bouwde Post een bestelkantoor aan de Havendwarsweg 2. Op een Streetview foto uit 2010 zien we dat het toen nog volop in bedrijf was.

Hierna een overzicht van de kleinere plaatsen waarover in het algemeen weing informatie te vinden is.

Usquert

Over een postkantoor in Usquert vinden we het volgende: “De bebouwing van de Kerkstraat 8/hoek Torenstraat gaat waarschijnlijk terug tot de 17e eeuw. In 1851 is in het pand een winkel en grossierderij in levensmiddelen met tabaksvergunning en drogisterij gevestigd. Tevens waren hier gevestigd een koffiebranderij, een tabaksdrogerij en een carbidfabriek. Het oude voorhuis is in 1898 afgebroken om plaats te maken voor een groter en hoger voorhuis. Hierin werd een postkantoor en effectenkantoor gevestigd. Vandaar de zijdeur, die nu niet meer in gebruik is. Het huis is rijksmonument. Bijzonder is de oude Pronkkamer met fraai geschilderd plafond met papier-collé randen die in oude luister is hersteld. De voormalige kruidenierswinkel van Dusseldorp, later Timmer, met ingang in de Torenstraat, vormt het achterdeel van Kerkstraat 8.⁶⁾

Warfhuizen

Over Post in Warfhuizen valt niet heel veel te vertellen, maar we vonden een prachtige film over de verbouwing van postkantoor tot woonhuis:https://binnenstebuiten.kro-ncrv.nl/wooninspiratie/video/oud-postkantoor

Ulrum

Al eerder hebben we op deze site aandacht besteed aan het gebouw dat de bekende architect  Gunnar Daan ontwierp voor Ulrum. Dit postkantoor aan de Singel 13 maakt deel uit van een reeks kleine postkantoren die in de jaren tachtig van de vorige eeuw zijn gebouwd door de PTT in diverse Groninger dorpen. Daan heeft  het postkantoor zo ontworpen dat het pand erg opvalt tussen de woningen langs de Singel. Dat is goed gelukt. Het platte dak en ook de grijze betonstenen met lichte horizontale stroken maken dit gebouw tot een bijzondere verschijning.

Doelend op dit uiterlijk en de degelijke bouw werd dit postkantoor door de dorpsbewoners ‘de bunker’ genoemd. Ook buiten Ulrum is het postkantoor niet onopgemerkt gebleven; het gebouw heeft destijds in diverse toonaangevende architectuurbladen gestaan. Het postkantoor aan de Singel heeft niet zo lang dienst gedaan. Zo’n twintig jaar geleden (einde 20^e eeuw) is het postkantoor opgeheven en in een postagentschap elders in het dorp ondergebracht. ‘De bunker’ heeft een nieuwe functie gekregen en wordt sindsdien met veel plezier bewoond.

Ulrum kende ook een postkantoor aan de Asingastraat 37 – later een populaire boekhandel. Hier was in de jaren zestig het tweede postkantoor van Ulrum gevestigd. Het eerste hebben we (nog) niet gevonden.

Baflo

In Baflo zien we dat Post gehuisvest was in een prachtige villa aan de Heerestraat 23. Op een foto uit de jaren zeventig zien we een telefooncel voor het pand.

Roodeschool

Roodeschool kende een bescheiden postkantoor aan de Hooilanderweg 49.

Uithuizermeeden

De gemeente Uithuizermeeden kende aan de Hoofstraat een charmant postkantoor, afgebeeld op een foto genomen tussen 1955 en 1960. Bron zijn de Groninger Archieven.

Kantens

Ondanks al ons speurwerk vinden we geen afbeeldingen van het postkantoor in Kantens. In de Groninger Archieven vinden we wel een filmfragment: Dorpelingen staan bij het postkantoor na een overval waarbij een pistool afging.  Het is 25 augustus 1973. Zo te zien was er toch een aardig postkantoor. Stijl jaren vijftig, zestig.

Adorp

In de Groninger Archieven vinden we een nostalgische foto van het hulppostkantoor aan de Spoorlaan. V.l.n.r.: Jan Zijlman (postbode), Klaas Zijlman, Mattheus Zijlman (zou zijn vader als postbode opvolgen), Truida Zijlman (beheerder van het postkantoor), Klaaske Zijlman.

De foto is genomen tussen1910 en1913. Hier was het postkantoor tot 1966. De foto komt uit de collectie van Historische Kring Ubbega. In 1986 kwam er een nieuw postkantoor (postagentschap) in de schuur van cafe 'Het Witte Hoes' aan de Provincialeweg.

Ezinge

In Ezinge vinden we een postkantoor (postagent) gehuisvest in een winkel aan de Torenstraat 3. Het is ons niet duidelijk of de gemeente Ezinge ooit een “echt” postkantoor kende.

Leens

Uit de archieven halen we dat aan de Hoofdstraat 15 rond 1990 een ALD terminal werd geïnstalleerd. Als we op Google Streetview zoeken vinden we een foto van een laag gebouw waarin een galerie is gevestigd. Helaas….

Kloosterburen

Een kleine gemeente die zich geen imposant pand kon veroorloven en dat ook niet nodig had. De plaats zelf telt nu 1300 inwoners. We vinden aan de Hoofdstraat 34 een fraai gerestaureerd voormalig kantoor, nu een woonhuis.

Eenrum

Er is weinig te vinden over een postkantoor in Eenrum. Aan de zuiderstraat 5 was voorheen een kantoor gevestigd. Ook dit pand is nu een fraai woonhuis. Net als in de meeste andere plaatsen en plaatsjes vinden de bewonder nu een PostNL vestiging in een supermarkt. In het geval van Eenrum in de Coop aan de Raadhuisstraat 10.

Zoutkamp

In Zoutkamp vinden we een voormalig postkantoor aan het Bakkersplein 4. Een nog ouder kantoor vonden we op een ansichtkaartensite. De foto dateert uit 1906. Het adres is onbekend.