Een voormalig postkantoor als museum –Van Bommel Van Dam in Venlo

Elders op deze website plaatsten we een verhaal over de postale geschiedenis van Venlo. Eén gebouw speelt daarin een hoofdrol: het postkantoor aan de Keulse Poort 1. We hebben al ruim aandacht besteed aan de geschiedenis van dit Rijksmonument. We herhalen kort iets van de bouwgeschiedenis, daarna willen we vooral laten zien met hoeveel liefde, zorg en aandacht dit unieke gebouw in gebruik is genomen als museum en op hoeveel plekken elementen van de postale geschiedenis terug te vinden zijn.

Opname van de voorgevel van het gebouw aan de Keulse Poort 1. Let op de gele tegels op de uitbouw op het dak.

Hier is de voorgevel schuin van voren afgebeeld. Let op het formaat van de uitbouw.

De uitbouw op het dak en rond het dakterras bevatten een patroon dat is opgebouwd uit opengevouwen enveloppen.

Korte geschiedenis van Keulse Poort 1

Op 27 september 1941 werd de nieuwbouw in gebruik genomen. Bij de opening memoreerde directeur W.J. Meyer dat het traject naar de nieuwbouw mede door de oorlog ‘avontuurlijk’ was.

Bijzonder aan het gebouw was de decoratie, Charles Vos beeldhouwde drie bekende Venlose figuren in zandsteen, in de voorgevel een groots wapen van Nederland en aan beide zijden van de ingang de wapens van Venlo en Limburg. Het ontwerp van het gebouw, in de stijl van het traditionalisme was van de hand van de latere Rijksbouwmeester Hayo Hoekstra.

Het nieuwe postkantoor overleefde de oorlog gelukkig. Deels puur geluk, want bij de ingang was een zware bom door het dak gekomen en in de kelder beland. Gelukkig niet afgegaan! De schade werd snel hersteld. Het gebouw werd regelmatig uitgebreid.

In april 1967 was een eerste fase van een geplande uitbreiding klaar. Meer loketten, meer postbussen en meer telefooncellen werden in gebruik genomen. In 1971 werd een nieuwe vleugel in gebruik genomen aan de Deken van Oppenzijde. Het gebouw kreeg nu een carré-vorm.

In 2009 verliest het gebouw zijn publieke functie na het besluit van ING en Post om te stoppen met de postkantoren van Postkantoren BV. Het wordt verkocht aan een projectontwikkelaar.

Het is een rijksmonument op grond van de cultuurhistorische waarde en architectuurhistorische waarde, de esthetische kwaliteiten van het ontwerp en als voorbeeld van het oeuvre van Rijksbouwmeester Hoekstra. Ook de architectonische gaafheid van het ex- en een deel van het interieur speelde een rol.

In oktober 2017 besloot de gemeenteraad dat Museum Van Bommel Van Dam hier gevestigd zou worden. Gemeente en projectontwikkelaar gaven het een bestemming “die echt iets zou toevoegen aan de stad”.

Op 5 september 2021 werd het museum voor moderne en hedendaagse kunst, Van Bommel Van Dam op de nieuwe, verbouwde en uitgebreide locatie heropend. Een deel van het gebouw, waaronder het restaurant, de kelder- en zolderverdieping, is vrij toegankelijk.

Op deze foto nog wat onduidelijk, maar het enveloppe-motief herhaalt zich op vele plekken

Uitdaging voor een architect

Veel eer gaat naar het architectenbureau: BiermanHenket. We lenen wat foto’s van hun website. Meer info vindt u op: http://biermanhenket.nl/projecten/museum-van-bommel-van-dam

Op hun website geven ze de volgende toelichting op hun opdracht, gekregen van de Gemeente Venlo in 1919 en gerealiseerd in 2021:

‘Gelegen aan een doorgaande route van de historische binnenstad naar het station, de nabijheid van een park én het Limburg Museum in de directe omgeving is ook een stedenbouwkundige visie verwerkt in het ontwerp. Het park is gelijktijdig aan de herbestemming doorgetrokken tot het museum en vormt hiermee een groene loper van het station richting de binnenstad. Zo zijn zowel het Limburg Museum als Museum van Bommel van Dam zichtbaar aan elkaar gekoppeld als museumkwartier in het museumpark.
Het gewenste uitnodigende karakter van het museum en de stedenbouwkundige visie hebben ervoor gezorgd dat het gebouw voor een groot deel publiek toegankelijk is ontworpen. Er is een openbare belevingsroute in het gebouw opgenomen die start op de begane grond. In deze open ruimte hangt een groot kunstframe die het actuele programma etaleert. Onderweg naar boven biedt de openbare route een kleine ‘teaser’ op de expositiezalen en eindigt op het dak: met een sculpturaal vormgegeven kunstvenster en een groen dakterras. Het museum beschikt naast een royale openbare route over een museumcafé, museumwinkel en ruim 1500 vierkante meter tentoonstellingsruimte. Ook een depot met stijlkamer, educatieve ruimte, auditorium, kunstuitleen, werkplaatsen en kantoor zijn in het gebouw ingepast.’

In de details vind je postale motieven terug. De uitbouw op het dak en rond het dakterras bevatten een patroon dat is opgebouwd uit opengevouwen enveloppen.

Linksboven nogmaals het enveloppe-motief. Links de vakjes voor de post in de entree.

Links het museumcafé voor en na de verbouwing. Boven de gevelbekleding

Huisstijl

Museum Bommel Van Dam heeft een fraaie huisstijl, ontworpen door bureau door Luidspreker. Zie voor meer info: https://luidspreker.com/projecten/museum-van-bommel-van-dam . Kenmerkend is het kartelrandje dat geïnspireerd is op de kartelranden van de postzegels.

En ook de vloer!

Er is een vloer ontworpen voor het museum waarin ook de envelop terugkomt als motief. Voor meer info: https://www.forbo.com/flooring/nl-nl/inspiratie-referenties/referentieprojecten/museum-van-bommel-van-dam/rodexa

Ook op de vloeren komt het enveloppemotief weer terug

En de meubels

De meubels in het entreegebied en de winkel verwijzen subtiel naar de postvakken. De voor de postbodes zo vertrouwde vakken waarin ze de brieven voor hun wijk op straat en huisnummer (en later de postcode) moesten sorteren.

Dank

Veel dank voor Sanne Aben, coördinator educatie en publieksparticipatie van Museum van Bommel van Dam. Zij zocht foto’s en de namen van de betrokken bedrijven die samen zo respectvol van een oud postkantoor een prachtig museum maakten. Dank voor Peter ter Huurne die bemiddelde.